როგორ კეთდება ამინდის პროგნოზი: ECMWF, GFS და ICON
რა არის რიცხვითი მოდელი, რით განსხვავდება ევროპული, ამერიკული და გერმანული პროგნოზი და რატომ არის მე-7 დღის პროგნოზი უფრო ცუდი, ვიდრე მე-2-ის.
ამინდის პროგნოზი დღეს არავის ინტუიციაზე არ დგას. ის ფიზიკის განტოლებების ამოხსნის შედეგია, რომელსაც სუპერკომპიუტერები ასრულებენ. ამის გაგება ეხმარება იმაში, რომ სწორად წავიკითხოთ, რას გვეუბნება პროგნოზი და რას არა.
რიცხვითი მოდელი: როგორ მუშაობს
დედამიწის ატმოსფერო წარმოსახვით ბადედ იყოფა. ბადის ყოველ უჯრედში ცნობილია ამჟამინდელი მდგომარეობა: ტემპერატურა, წნევა, ტენიანობა, ქარის სიჩქარე და მიმართულება. ეს მონაცემები მოდის მეტეოსადგურებიდან, ზონდებიდან, თვითმფრინავებიდან, ბუებიდან და თანამგზავრებიდან.
შემდეგ მოდელი ხსნის ჰიდროდინამიკის განტოლებებს და ითვლის, როგორი იქნება თითოეული უჯრედის მდგომარეობა რამდენიმე წუთში. მერე კიდევ რამდენიმე წუთში. და ასე შემდეგ, სანამ სასურველ ვადამდე მიაღწევს. სწორედ ამიტომ სჭირდება პროგნოზს სუპერკომპიუტერი: ერთი გაშვება მილიარდობით გამოთვლას მოითხოვს.
სამი მთავარი მოდელი
- ECMWF (ევროპული საშუალოვადიანი პროგნოზის ცენტრი, დიდი ბრიტანეთი და იტალია): დღეს ყველაზე ზუსტ გლობალურ მოდელად ითვლება, განსაკუთრებით 3-10 დღიან ვადაზე. მისი ბადის უჯრედი დაახლოებით 9 კილომეტრია.
- GFS (ამერიკის ეროვნული ატმოსფერული სამსახური, NOAA): გლობალური მოდელი 13 კილომეტრიანი უჯრედით, დღეში ოთხჯერ ახლდება და თავისუფლად ხელმისაწვდომია, რის გამოც მსოფლიოში ყველაზე ფართოდ გამოიყენება.
- ICON (გერმანიის მეტეოროლოგიური სამსახური, DWD): გლობალური ვერსია 13 კილომეტრზეა, ევროპული კი 6.5 კილომეტრზე, რაც ევროპისა და კავკასიის რეგიონისთვის უფრო დეტალურ სურათს იძლევა.
amindi.vip იყენებს Open-Meteo-ს, რომელიც ამ სამ მოდელს აერთიანებს და თითოეული რეგიონისთვის ირჩევს იმას, რომელიც იქ ისტორიულად უკეთეს შედეგს აჩვენებს.
რატომ არის მე-7 დღის პროგნოზი უფრო ცუდი
ატმოსფერო ქაოტური სისტემაა. ეს ტერმინი ზუსტ მნიშვნელობას ატარებს: საწყისი პირობების უმცირესი ცდომილება დროთა განმავლობაში ექსპონენციალურად იზრდება. თუ დღეს რომელიმე უჯრედში ტემპერატურა 0.1 გრადუსით არასწორად გვაქვს გაზომილი, ეს შეცდომა ორ დღეში შესამჩნევი გახდება, შვიდ დღეში კი პროგნოზი შეიძლება სრულიად სხვა სცენარს აჩვენებდეს.
პრაქტიკული ორიენტირები დაახლოებით ასეთია: 1-2 დღის პროგნოზი ტემპერატურაზე 90 პროცენტზე მეტ სიზუსტეს აჩვენებს, 3-5 დღისა 75-85 პროცენტს, 6-10 დღისა კი 50-70 პროცენტს. ნალექის პროგნოზი ყოველთვის უფრო ცუდია, ვიდრე ტემპერატურის, რადგან წვიმა ბევრად უფრო ლოკალური მოვლენაა.
რატომ ცდება პროგნოზი მთაში უფრო ხშირად
მოდელის ბადის უჯრედი 9-13 კილომეტრია. ეს ნიშნავს, რომ მოდელი მთელ ამ ფართობს ერთ საშუალო სიმაღლედ აღიქვამს. თუ უჯრედში ერთდროულად ხვდება 500 მეტრზე მდებარე ხეობა და 2500 მეტრზე მდებარე ქედი, მოდელი მათ 1500 მეტრიან საშუალოდ დაითვლის.
სწორედ ამიტომ არის მთის პროგნოზი უფრო არასაიმედო. ჭიათურაში, სადაც ქალაქი კანიონის ფსკერზეა და პლატოები 300 მეტრით მაღლა, ან ხულოში, სადაც ხეობა და ფერდობები მკვეთრად განსხვავდება, რეალური ტემპერატურა პროგნოზისგან რამდენიმე გრადუსით შეიძლება განსხვავდებოდეს. სანაპიროზე და ბრტყელ ველზე, როგორიცაა რუსთავი ან მარნეული, პროგნოზი გაცილებით ზუსტია.
რას ნიშნავს მოდელების უთანხმოება
როცა სამივე მოდელი ერთსა და იმავეს აჩვენებს, პროგნოზში ნდობა მაღალია. როცა ისინი ერთმანეთს ეწინააღმდეგებიან, ეს ნიშნავს, რომ ატმოსფერული სიტუაცია არასტაბილურია და პროგნოზი დიდი ალბათობით შეიცვლება. ეს განსაკუთრებით ხშირია გაზაფხულზე, როცა ცივი და თბილი ჰაერის მასები ერთმანეთს ხვდება.
ტექსტი: akhla.online. სტატიაში მოყვანილი კლიმატური ციფრები Open-Meteo-ს ERA5 რეანალიზის 2016-2025 წლების ნორმებს ეყრდნობა საქართველოს 59 დასახლებული პუნქტისთვის. მიმდინარე პროგნოზი მოდის Open-Meteo-დან, რომელიც ECMWF, NOAA GFS და DWD ICON მოდელებს აერთიანებს.