საქართველოს კლიმატური ზონები: რატომ არის ბათუმში ოთხჯერ მეტი წვიმა, ვიდრე თბილისში

საქართველო 70 ათას კვადრატულ კილომეტრზეა გაშლილი, ანუ ირლანდიის ზომისაა, მაგრამ კლიმატური მრავალფეროვნებით ბევრად უფრო დიდ ქვეყნებს ედრება. ერთ დღეს ბათუმში 26 გრადუსი და წვიმაა, გუდაურში მინუს ხუთი და თოვლი, რუსთავში კი 33 გრადუსი და უღრუბლო ცა. ეს არ არის შემთხვევითობა და არც უბრალოდ სიმაღლის შედეგი. ამის მიზეზი სამი გეოგრაფიული ფაქტორია, რომლებიც ერთად მოქმედებს.

პირველი: სურამის ქედი, ქვეყნის კლიმატური საზღვარი

თუ საქართველოს კლიმატის რუკას შუაზე გაჰყოფთ, ხაზი სურამის ქედზე გაივლის. ეს ქედი მტკვრისა და რიონის აუზებს ჰყოფს და პრაქტიკულად წყალგამყოფია არა მხოლოდ მდინარეებისთვის, არამედ ჰაერის მასებისთვისაც. მის დასავლეთით შავი ზღვიდან შემოსული ნოტიო ჰაერი თავისუფლად მოძრაობს, აღმოსავლეთით კი ქედი მას აჩერებს.

შედეგი ციფრებში კარგად ჩანს. ბათუმში წელიწადში საშუალოდ 2449 მმ ნალექი მოდის, თბილისში 634 მმ, რუსთავში კი მხოლოდ 399 მმ. ანუ ბათუმსა და რუსთავს შორის, რომლებიც ერთმანეთისგან 400 კილომეტრითაა დაშორებული, ნალექის სხვაობა ექვსჯერადია. შედარებისთვის: ლონდონსა და მადრიდს შორის, სადაც მანძილი სამჯერ მეტია, ეს სხვაობა მხოლოდ ორჯერადია.

ხაშური სწორედ ამ საზღვარზეა და მისი 924 მმ შუალედური მაჩვენებელია დასავლეთის 2000-ს და აღმოსავლეთის 600-ს შორის. გორი, რომელიც ხაშურიდან სულ 30 კილომეტრშია აღმოსავლეთით, უკვე 675 მმ-ზეა.

მეორე: კავკასიონი, ცივი ჰაერის ბარიერი

ჩრდილოეთით კავკასიონის მთავარი ქედი დგას, საშუალოდ 3000 მეტრზე მაღალი, და ის ჩრდილოეთიდან შემოსულ არქტიკულ ჰაერს აჩერებს. სწორედ ამიტომაა, რომ სოხუმსა და ბათუმში, რომლებიც სოჭის იმავე გრძედზეა, ზამთარი სუბტროპიკულად რბილია: ბათუმში იანვარში ღამითაც კი საშუალოდ 2 გრადუსია, ქობულეთში 4, ხოლო თოვლიანი დღეები წელიწადში მხოლოდ 13.

ეს ბარიერი მკვეთრად მუშაობს. სტეფანწმინდა, რომელიც ქედის ჩრდილოეთ მხარესაა, იანვარში ღამით მინუს 11 გრადუსზეა, ხოლო გუდაური, ქედის სამხრეთ ფერდობზე და 500 მეტრით მაღლა, მინუს 15-ზე. ორივე ერთმანეთისგან 30 კილომეტრშია, მაგრამ სხვადასხვა ჰაერის მასაში.

მესამე: სიმაღლე, რომელიც ყველაფერს გადაწერს

საქართველოს რელიეფი 0-დან 5000 მეტრამდე მერყეობს და ეს ტემპერატურაზე პირდაპირ აისახება. ზოგადი წესი ისაა, რომ ყოველ 100 მეტრზე ტემპერატურა დაახლოებით 0.6 გრადუსით ეცემა, თუმცა პრაქტიკაში ეს კიდევ უფრო მკვეთრად ვლინდება.

კარგი მაგალითია წნორი და სიღნაღი. ისინი ერთმანეთის გვერდით არიან, სულ რამდენიმე კილომეტრში, მაგრამ წნორი 400 მეტრზეა და სიღნაღი 790-ზე. აგვისტოში წნორში დღისით 30 გრადუსია, სიღნაღში 27. ღამით სხვაობა კიდევ უფრო შესამჩნევია: 22 და 19.

იგივე ლოგიკა მუშაობს თბილისსა და მანგლისს შორის. ერთი საათის სავალზე, 1200 მეტრზე მდებარე მანგლისში ივლისში დღისით 24 გრადუსია, თბილისში კი 30. სწორედ ეს ექვსგრადუსიანი სხვაობა იყო მიზეზი, რომ საბჭოთა პერიოდში მანგლისი კლიმატურ კურორტად ჩამოყალიბდა.

ექვსი ზონა, რომლებიც ამ სამი ფაქტორისგან იბადება

• ·სუბტროპიკული სანაპირო (ბათუმი, ქობულეთი, ურეკი, ფოთი, სოხუმი): უხვი ნალექი, 1700-2500 მმ, რბილი ზამთარი, ღამის ტემპერატურა იანვარშიც პლუსზე, თოვლი თითქმის არასდროს.
• ·კოლხეთის დაბლობი (ზუგდიდი, სენაკი, აბაშა, სამტრედია): კიდევ უფრო ცხელი ზაფხული, აგვისტოში 29-30 გრადუსი, მაღალი ტენიანობა, ხშირი ნისლი და ზამთრის ნალექის რეჟიმი.
• ·დასავლეთის მთისწინეთი (ქუთაისი, ზესტაფონი, ჭიათურა, საჩხერე): ნალექი ჯერ კიდევ უხვია, 1300-2000 მმ, მაგრამ ზამთარი უფრო ცივი და თოვლიანი დღეებიც მეტი.
• ·აღმოსავლეთის მშრალი ზონა (თბილისი, რუსთავი, მარნეული, გორი, დავით გარეჯი): 400-700 მმ ნალექი, ცხელი ზაფხული, დიდი დღე-ღამის ამპლიტუდა, მშრალი ჰაერი.
• ·კახეთის შუალედური ზონა (თელავი, სიღნაღი, გურჯაანი): მშრალ და ნოტიო ზონას შორისაა, ნალექი 600-1100 მმ, გრილი ღამეები და თბილი დღეები, სწორედ ის რეჟიმი, რომელსაც მევენახეობა ეყრდნობა.
• ·მაღალმთა (გუდაური, უშგული, ომალო, გოდერძი, სტეფანწმინდა): იანვარი მთლიანად ნულს ქვემოთ, 90-130 თოვლიანი დღე წელიწადში, გრილი ზაფხული და ღამის ყინვა თბილ სეზონშიც.

რას ნიშნავს ეს პრაქტიკაში

ყველაზე მნიშვნელოვანი დასკვნა ისაა, რომ საქართველოში ერთი ქალაქის პროგნოზი მეორეზე თითქმის არასდროს არ ვრცელდება, თუნდაც ისინი ახლოს იყვნენ. თბილისში მზიანი დღე არაფერს ამბობს გუდაურის შესახებ. ბათუმის წვიმა არ ნიშნავს, რომ ქუთაისშიც წვიმს. მარტვილში ივლისი ყველაზე წვიმიანი თვეა, სულ ოცდაათი კილომეტრის მოშორებით, ზუგდიდში კი სექტემბერი.

მეორე დასკვნა სეზონურობას ეხება. დასავლეთ საქართველოში ნალექის პიკი ან შემოდგომაზეა (ბათუმი, ოზურგეთი, ქობულეთი) ან ზამთარში (ქუთაისი, სამტრედია, წყალტუბო), აღმოსავლეთში კი თითქმის ყველგან მაისზე. ეს ნიშნავს, რომ ოქტომბერი კახეთში მოგზაურობის ერთ-ერთი საუკეთესო თვეა, სანაპიროზე კი ყველაზე წვიმიანი.